با اين بيان ، روشن مىشود كه در تفسير قرآن ، اعتماد نمودن به آراى شخصى مفسرين و پيروى كردن از رأى و نظر آنان صحيح و روا نيست زيرا تبعيت از آرا و نظرات شخصى افراد جز پيروى از ظن و گمان ، چيز ديگر را به حق و واقعيت نمىرساند « إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً » . منابع تفسير گفتيم كه در تفسير قرآن ، نبايد از ظن و گمان و آنچه حجيّت و اعتبار عقلى و يا شرعى ندارد ، پيروى كرد بلكه بايد به دلايل علمى و اطمينان‌بخش و به مداركى كه از نظر عقل و يا شرع اعتبار و مدركيت آن ثابت شده است ، استناد شود ، مفسر قرآن در مسير تفسيرش بايد تنها از اين گونه مدارك علمى ، عقلى ، و شرعى كه در موضوعات ذيل خلاصه مىشود ، پيروى كند : 1 - ظواهر الفاظ قرآن يكى از منابع و مدارك معتبر تفسير است ( 1 ) - زيرا در صفحات گذشته روشن گرديد كه ظواهر الفاظ قرآن اعتبار و حجيّت قطعى دارد . 2 - عقل فطرى و سالم از تأثيرات افكار و سليقه‌هاى شخصى نيز در مسير تفسير يكى از منابع قابل تبعيت است زيرا عقل حجت و راهنماى صحيح و معتبر درونى است ، همان‌طوركه پيامبر حجت و راهنماى برونى است . 3 - دستورها و گفتارهايى كه به طور حتم از ناحيه معصوم ( ع ) رسيده ، در تفسير قرآن كاملا داراى اعتبار و قابل تبعيت است زيرا آنان در مسائل دينى مرجع معتبر و اطمينان‌بخشى هستند و پيامبر اكرم ( ص ) نيز لزوم تمسك به گفتار آنان را براى ما به صراحت و قاطعيت اعلان كرده و فرموده است : « من در ميان شما دو امانت سنگين به يادگار مىگذارم كه اگر بدان‌ها تمسك بجوييد ، هرگز به ضلالت و گمراهى نخواهيد افتاد . » « 1 » 4 - اخبار ظنى معتبر هم در تفسير قرآن قابل استناد و اتكا مىباشند . توضيح اين كه : روايات صحيحى كه به طور قطع از معصوم ( ع ) صادر گرديده ، در تفسير قرآن بدون شك قابل اتكا و استناد است و استناد كردن به روايات ضعيف هم مسلما جايز و روا نيست ، ولى آيا از روايات غير قطعى اما معتبر يعنى از « خبر واحدى » كه داراى شرايط حجيّت و اعتبار است ، مىتوان در تفسير قرآن

--> ( 1 ) . اين حديث در كنز العمال ، باب اعتصام به كتاب و سنت ، 1 / 153 و 33 ، چاپ دائرة المعارف عثمانى آمده است كه مطالب زيادى را از طريق اين حديث مىتوان اثبات نمود . مصادر اين حديث را در بخش تعليقات پاورقى شماره ( 1 ) مطالعه فرماييد .